Հղիություն պլանավորելիս կանանց հորմոնային հետազոտությունների շարքում կարևոր տեղ ունի պրոլակտինի մակարդակի գնահատումը։ Այս հորմոնի բարձրացումը՝ հիպերպրոլակտինեմիան, կարող է խանգարել ձվարանների բնականոն գործունեությանը, խաթարել ձվազատումը և որոշ դեպքերում դառնալ հղիանալու դժվարությունների պատճառ։

Սակայն կարևոր է հասկանալ, որ պրոլակտինի բարձր մակարդակը միշտ չէ, որ նշանակում է վերարտադրողական խնդիր։ Շատ դեպքերում պատճառի հայտնաբերումից և համապատասխան բուժումից հետո հնարավոր է վերականգնել ձվազատումը և հասնել բնական հղիության։

Ի՞նչ է պրոլակտինը և ո՞րն է դրա դերը։
Պրոլակտինը հորմոն է, որն արտադրվում է գլխուղեղում՝ հիպոֆիզում։ Այն հիմնականում հայտնի է կրծքագեղձերի զարգացման և կաթնարտադրության գործընթացում իր դերով, սակայն ունի նաև կարևոր նշանակություն վերարտադրողական համակարգի կարգավորման գործում։

Նորմալ պայմաններում պրոլակտինի մակարդակը վերահսկվում է դոֆամինի միջոցով։ Երբ դրա քանակն ավելանում է, կարող է ճնշվել հիպոթալամուս-հիպոֆիզ-ձվարաններ հորմոնային համակարգի բնականոն գործունեությունը։

Ինչպե՞ս է բարձր պրոլակտինը խանգարում հղիանալուն։
Պրոլակտինի բարձր մակարդակը կարող է ազդել վերարտադրողական համակարգի տարբեր օղակների վրա։

1. Խանգարում է ձվազատմանը։
Բարձր պրոլակտինը կարող է նվազեցնել գոնադոտրոպին-ռիլիզացնող հորմոնի (GnRH) արտազատումը, ինչի հետևանքով փոփոխվում է նաև FSH և LH հորմոնների արտադրությունը։

Արդյունքում կարող է խանգարվել ֆոլիկուլի հասունացումը, ձվազատումը դառնալ անկանոն կամ ընդհանրապես բացակայել։

2. Առաջացնում է դաշտանային ցիկլի խանգարումներ։
Հիպերպրոլակտինեմիայի դեպքում հնարավոր են՝

• դաշտանային ցիկլի երկարացում,
• դաշտանի անկանոնություն,
• դաշտանի բացակայություն,
• ձվազատման բացակայություն։

Երբեմն դաշտանային ցիկլը կարող է պահպանվել, սակայն ձվազատումը խանգարված լինել։

3. Կարող է ազդել սեռական ցանկության վրա։
Պրոլակտինի բարձր մակարդակը որոշ կանանց մոտ ուղեկցվում է սեռական ցանկության նվազմամբ և հեշտոցի չորությամբ, ինչը կարող է անուղղակիորեն դժվարացնել հղիության պլանավորումը։

Որո՞նք են պրոլակտինի բարձրացման պատճառները։
Հիպերպրոլակտինեմիան կարող է ունենալ ինչպես ֆիզիոլոգիական, այնպես էլ ախտաբանական պատճառներ։

Հիմնական պատճառներն են՝

• Հղիություն և կրծքով կերակրում։
• Հոգեբանական և ֆիզիկական սթրես։
• Քնի խանգարումներ։
• Վահանաձև գեղձի թերֆունկցիա՝ հիպոթիրեոզ։
• Որոշ դեղամիջոցների օգտագործում։
• Հիպոֆիզի պրոլակտին արտադրող բարորակ գոյացություններ՝ պրոլակտինոմաներ։
• Երիկամների որոշ հիվանդություններ։

Հատկանշական է, որ պրոլակտինի մակարդակը կարող է ժամանակավորապես բարձրանալ նաև արյան վերցման հետ կապված սթրեսի, ինտենսիվ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության կամ կրծքագեղձերի գրգռման հետևանքով։

Ինչպե՞ս է ախտորոշվում հիպերպրոլակտինեմիան։
Հիմնական հետազոտությունը արյան մեջ պրոլակտինի մակարդակի որոշումն է։

Եթե հայտնաբերվում է բարձր ցուցանիշ, հատկապես երբ բարձրացումը չափավոր է, անհրաժեշտ է գնահատել արդյունքը՝ հաշվի առնելով կնոջ գանգատները և հետազոտության պայմանները։

Բժիշկը կարող է նշանակել՝

• Պրոլակտինի կրկնակի հետազոտություն՝ եթե անհրաժեշտ է հաստատել չափավոր բարձրացումը։
• TSH և վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի գնահատում։
• Մակրոպրոլակտինի որոշում՝ որոշ դեպքերում։
• Հիպոֆիզի ՄՌՏ՝ համապատասխան ցուցումների առկայության դեպքում։

Կարևոր է նշել, որ պրոլակտինի հետազոտությունը բոլոր կանանց համար անպտղության գնահատման պարտադիր հետազոտություն չէ։ Այն հատկապես ցուցված է դաշտանային ցիկլի խանգարումների, դաշտանի բացակայության կամ կրծքագեղձերից կաթնանման արտադրության դեպքում։

Հնարավո՞ր է հղիանալ բարձր պրոլակտինի դեպքում։
Այո՛, հնարավոր է, սակայն դա մեծապես կախված է հորմոնի բարձրացման աստիճանից և դրա պատճառից։Եթե պրոլակտինի բարձր մակարդակը խանգարում է ձվազատմանը, բնական ճանապարհով հղիանալու հավանականությունը կարող է նվազել։

Սակայն պատճառի հայտնաբերումից և համապատասխան բուժումից հետո հաճախ վերականգնվում է ձվազատումը, և կինը կարող է հղիանալ առանց օժանդակ վերարտադրողական տեխնոլոգիաների կիրառման։

Ինչպե՞ս է բուժվում բարձր պրոլակտինը։
Բուժման հիմնական սկզբունքը պրոլակտինի բարձրացման պատճառի վերացումն է։

Կախված պատճառից՝ կարող է անհրաժեշտ լինել՝

• Վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի կարգավորում։
• Պրոլակտինի բարձրացում առաջացնող դեղորայքի վերանայում՝ համապատասխան մասնագետի հետ։
• Դոֆամինային ագոնիստների կիրառում, որոնք նվազեցնում են պրոլակտինի արտադրությունը։

Պրոլակտինոմայի դեպքում հաճախ կիրառվում է դեղորայքային բուժում, որի արդյունքում հնարավոր է ոչ միայն կարգավորել հորմոնի մակարդակը, այլև փոքրացնել գոյացության չափերը։

Բուժումը պետք է իրականացվի բժշկի հսկողությամբ՝ հաշվի առնելով հղիանալու ցանկությունը, պրոլակտինի մակարդակը և հայտնաբերված պատճառը։

Կարելի՞ է արդյոք հղիանալ պրոլակտինի մակարդակի կարգավորումից հետո։

Շատ դեպքերում՝ այո՛։Պրոլակտինի մակարդակի կարգավորումը կարող է վերականգնել գոնադոտրոպ հորմոնների բնականոն արտազատումը, նպաստել ֆոլիկուլի հասունացմանը և ձվազատման վերականգնմանը։

Հետևաբար հիպերպրոլակտինեմիայի վաղ հայտնաբերումն ու ճիշտ բուժումը կարող են էական նշանակություն ունենալ կնոջ վերարտադրողական առողջության համար։