Թուզ կամ ֆիկուս կարիկա՝ մերձարևադարձային տերևաթափվող ֆիկուս 

«Ֆիկուս» անվանումը ռուսերեն է, ծագել է 18-րդ դարում և արդեն փոխվել է՝ «թուզ» (հետևաբար՝ «թզենու ծառ»): Ռուսաստանում այն ուներ այլ անուններ՝ սմոկվա, գինու հատապտուղ:  

Ընթերցեք նաև՝ Թուզ. օգտակար և վնասակար հատկությունները

Նկարագրություն 

Թզենին մերձարևադարձային պտղատու ծառ է, որն աճում է մինչև 8 մ բարձրության վրա և սովորաբար մեկ սեզոնի ընթացքում երկու անգամ է բերք տալիս։ 

Վայրի թուզը մեկ բույսի վրա ունի երկու տեսակի ծաղկաբույլեր: Որոշ ծաղկաբույլերում միայն կանացի ծաղիկներ են առաջանում (որոնցից զարգանում է մսոտ, հյութալի պտուղը՝ թուզը): Այլ տիպի ծաղկաբույլերում կան արական և իգական ծաղիկներ, որոնցից ձևավորվում են անուտելի կապրիֆներ՝ փոքր չափերով և ամուր: 

Ուտելի պտղի ցողունները ձևավորվում են միայն ամռանը և աշնանը: Թուզը գունավոր է՝ դեղինից մինչև սև, կապույտ՝ կախված բազմազանությունից: 

Թուզը սկսում է 2-3 տարի անց պտուղ տալ, ապրում է մինչև 30-60 տարի, իսկ որոշ դեպքերում՝ մինչև 300 տարի: 

Պատմությունը և տարածումը 

Թուզը հնագույն մշակաբույսերից մեկն է: Մշակույթում թուզը աճեցնում էին նախ Արաբիայում, որտեղից էլ տարածում էին դեպի Փյունիկիա, Սիրիա և Եգիպտոս։ Այն Ամերիկա է հասել միայն 16-րդ դարի վերջին: 

Հին Հելլադայում թուզը հայտնի է մ.թ.ա. 9-րդ դարից: Թզենին ուներ կարևոր մշակութային նշանակություն Հին Եգիպտոսում, որտեղ այս ծառը սրբազան էր համարվում: 

Թուզը Ղրիմ և Կովկաս բերեցին գենուացիները: 

Carian ficus-ը կոչվել է այն վայրի անունով, որը համարվում է թզի ծննդավայր՝ հին Կարիայի լեռնային շրջան, Փոքր Ասիայի նահանգ: 

Թուզը տարածված է Միջերկրական ծովում և Մերձավոր Արևելքում: ԱՊՀ տարածքում այն աճում է եվրոպական մասում, Ղրիմում, Կովկասում, Կենտրոնական Ասիայում: 

Կիրառումը 

Թուզն օգտագործվում է թարմ, չոր և պահածոյացված: Մուրաբան և ջեմը պատրաստվում են թարմ մրգերից: 

Հայաստանի տարբեր շրջաններում թուզը աճեցնում են որպես տնային բույս: 

Պարունակությունը և հատկությունները 

Թարմ թուզը պարունակում է սպիտակուցներ, շաքար, թթուներ: Բացի այդ, թզի մեջ ավելի շատ երկաթ կա, քան խնձորի: Այն նաև պարունակում է վիտամիններ (β- կարոտին, B1, B3, PP, C), հանքային նյութեր (նատրիում, կալիում, կալցիում, մագնեզիում, ֆոսֆոր): Կալիումն այնքան շատ է, որ թուզն իր պարունակությամբ զիջում է միայն ընկույզին: 

Օգտակար հատկությունները հնարավորություն են տալիս լայնորեն կիրառելու թուզը ժողովրդական բժշկության մեջ: Թզի եփուկը օգտագործվում է մրսածության, շնչառական տրակտի բորբոքային գործընթացների և կոկորդի ցավի ու լնդերի բորբոքման, արյան հիվանդությունների համար: 

Թզի պտուղներն ունեն լուծողական հատկություն, բարելավում են ստամոքսի, երիկամների վիճակը և ծառայում են որպես միզամուղ միջոց: Սրտանոթային համակարգի հիվանդությունների համար թուզը շատ օգտակար է, քանի որ հարուստ է կալիումով: 

Թուզը օգտակար է փայծաղի և լյարդի հիվանդությունների դեպքում ևս։ Թարախակույտերի զարգացումն ու բացումն արագացնելու համար խորհուրդ է տրվում ցավոտ տեղում քսել շոգեխաշած թուզ: 

Ուշադրություն  

Թուզը հակացուցված է շաքարային դիաբետի և ստամոքս-աղիքային համակարգի սուր բորբոքային հիվանդությունների ժամանակ: 

Հետաքրքիր փաստեր 

Մ.թ.ա. 2000 թվին հին եգիպտացիները օգտագործում էին կապիկներին՝ թզի պտուղներ քաղելու համար: Ընտելացված կենդանիները քաղում էին հասած պտուղները և տալիս զամբյուղով ծառի տակ կանգնած մարդուն։ Այս ծառը հաճախ հիշատակվում է Աստվածաշնչում. կարծիք կա, որ Ադամն ու Եվան, համտեսելով այս հատուկ արգելված պտուղը, վտարվել են դրախտից: 

Բուդդիզմում թզենին համարվում է լուսավորության խորհրդանիշ. հենց այս ծառի տակ էր, որ Բուդդան ստացավ կյանքի էության մասին գիտելիքներ: 

Թզի կալորիականությունը և սննդային արժեքը 

Թարմ թզի կալորիականությունը․ 

54 կկալ, չորացրած՝ 257 կկալ 

Թարմ թզի սննդային արժեքը․  

սպիտակուցներ՝ 0,7 գ, ճարպեր՝ 0,2 գ, ածխաջրեր՝ 12 գ 

Չոր թզի սննդային արժեքը․ 

սպիտակուցներ՝ 3,1 գ, ճարպեր՝ 0,8 գ, ածխաջրեր՝ 57,9 գ